नेपाल जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर भोगिरहेको मुलुक हो।
वातावरण संरक्षण आज विश्वकै साझा चुनौती बनेको छ। जलवायु परिवर्तन, वन विनाश, प्रदूषण र प्राकृतिक स्रोतहरूको अनियन्त्रित दोहनका कारण पृथ्वीको पर्यावरणीय सन्तुलनमा गम्भीर असर परिरहेको छ।
नेपाल पनि यस समस्याबाट अछुतो छैन। हिमाल पग्लिने क्रम तीव्र हुनु, अनियमित वर्षा, बाढी, पहिरो र खडेरीका घटनाहरू बढ्नु यसको प्रत्यक्ष संकेत हुन्। यस्तो अवस्थामा वातावरण जोगाउन भूगोल पत्रकार जीवन शर्माले विभिन्न क्षेत्रमा सामाजिक सचेतना कार्यक्रम गर्दै आएका छन् ।
उनको आग्रह निकै सान्दर्भिक र समयोचित देखिन्छ। हिमालहरू तीव्र गतिमा पग्लिरहेका छन्, अनियमित वर्षा, बाढी, पहिरो र खडेरीका घटनाहरू बढिरहेका छन्।
यस्ता चुनौतीका बीच वातावरण संरक्षणको विषय केवल सरकारी नीतिमा सीमित नरही प्रत्येक नागरिकको दायित्व बन्न पुगेको छ। यही सन्दर्भमा राष्ट्रपतिले वातावरण संरक्षण र प्रकृतिप्रतिको जिम्मेवारीबोध बढाउन गरेको आग्रह समयसापेक्ष र महत्वपूर्ण छ।
वातावरणीय सन्तुलन बिग्रँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर मानव जीवन, कृषि उत्पादन, जलस्रोत, जैविक विविधता तथा समग्र अर्थतन्त्रमा पर्छ।
नेपालजस्तो प्राकृतिक स्रोतमा निर्भर देशका लागि वन, नदी, तालतलैया र हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण अत्यन्त आवश्यक छ।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा बढ्दो सहरीकरण, अव्यवस्थित विकास निर्माण, वन विनाश तथा प्रदूषणका कारण वातावरणीय संकट गहिरिँदै गएको छ।
वातावरण संरक्षणका लागि सरकारको प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन।
स्थानीय तह, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र आम नागरिकको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य छ।
वृक्षारोपण, प्लास्टिकजन्य फोहोरको न्यूनीकरण, स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग तथा प्राकृतिक स्रोतको दिगो व्यवस्थापनजस्ता कार्यलाई व्यवहारमै लागू गर्न सकिए मात्र वातावरण संरक्षणको लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ।
भूगोल र वातावरण एकअर्कासँग गहिरो रूपमा जोडिएका विषय हुन्।
प्राकृतिक स्रोत, भू–आकृति, जलवायु र मानव गतिविधिबीचको सम्बन्धलाई बुझेर मात्र दिगो विकासको मार्ग तय गर्न सकिन्छ। वातावरणीय संकटका विषयमा जनचेतना फैलाउन सञ्चार क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ।
विशेषगरी भूगोल तथा वातावरणका विषयमा कलम चलाउने पत्रकारहरूले समाजलाई यथार्थ जानकारी दिन र जिम्मेवार व्यवहारतर्फ प्रेरित गर्न सक्छन्।
नेपालमा विकास निर्माणका नाममा वातावरणीय प्रभावलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति अझै देखिन्छ।
वन फँडानी, नदीजन्य स्रोतको अव्यवस्थित उत्खनन, जथाभावी सडक निर्माण तथा बढ्दो प्लास्टिक प्रदूषणले प्राकृतिक प्रणालीमा दबाब बढाइरहेको छ।
यस्ता गतिविधिलाई नियन्त्रण गर्न राज्यको प्रभावकारी नीति र नागरिकको सचेत सहभागिता दुवै आवश्यक छन्।
वातावरण संरक्षण कुनै एक दिनको अभियान वा सरकारी कार्यक्रम मात्र होइन, यो जीवनशैलीसँग जोडिएको विषय हो।
प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो दैनिक व्यवहारमा वातावरणमैत्री अभ्यास अपनाउन सके ठूलो परिवर्तन सम्भव छ।
वृक्षारोपण, फोहोर व्यवस्थापन, पानी र ऊर्जाको मितव्ययी प्रयोग तथा जैविक विविधताको संरक्षणमा सबैको योगदान आवश्यक छ।
भूगोल पत्रकार जीवन शर्माले गरेको वातावरण जोगाउने आग्रहले प्रकृतिप्रतिको हाम्रो दायित्वलाई पुनः स्मरण गराएको छ।
वातावरणीय संकटको समाधानका लागि शब्दभन्दा बढी कार्य आवश्यक छ।
प्रकृतिको संरक्षण गर्दै विकासको बाटो अवलम्बन गर्न सके मात्र आगामी पुस्तालाई सुरक्षित, स्वच्छ र समृद्ध वातावरण हस्तान्तरण गर्न सकिनेछ।
